بيايند و به جاى جنگ با يكديگر ، نوعى مبارزه فرهنگى را رونق بخشند . در مكه و در بازار عكاظ كنگرهء شعرى به پا مىگرديد و شاعران قبايل ضمن خواندن سروده‌هايشان ، افتخارات قبيله‌اى را به رخ يكديگر مىكشيدند و البته ارزش هنرى اشعار نيز تعيين مىگرديد . « 1 » در بخشهاى جنوبى و شمالى عربستان ، بر خلاف نواحى مركزى نشانه‌هايى از تمدن به چشم مىخورد . يمن از مناطقى بود كه به سبب وجود آب و نيز واقع شدن در مسير كاروانهاى بازرگانى موقعيتى ممتاز داشت و مردمش نيز ثروت بسيارى اندوخته بودند . داستان آمدن ملكه بلقيس نزد سليمان و نيز هداياى فراوانى كه با خود برده بود و نيز توصيفى كه قرآن كريم از قوم سبأ و ساكنان پيرامون سد مآرب دارد ، حاكى از بهره‌مندى يمن از تمدن است ؛ « 2 » البته نه چنان كه در محيط پيرامون خود تأثيرگذار بوده باشد . در مناطق هم مرز با ايران و روم نيز نشانه‌هايى از نظم سياسى و اجتماعى ديده مىشد . غسان و حيره دو دولت بودند كه اولى زير حمايت روم و دومى زير حمايت ايران ، نقش سپر محافظ آن دو كشور را در مقابل تهاجم قبايل مركزى عربستان در سالهاى قحط و خشكسالى ايفا مىكردند ؛ و از اين رهگذر از سازمان سياسى و ادارى و نيز ارتشى منظم بهره‌مند بودند . « 3 » 3 . آغاز شكل‌گيرى تمدن اسلامى نخستين جوانه‌هاى تمدن اسلامى را بايد در سيرهء رسول خدا ( ص ) جست و جو كرد ، زيرا با رفتار و گفتار ايشان هم الگوها ارائه شد و هم زمينه‌ها آماده گرديد . آن حضرت پس از سه سال دعوت پنهانى ، از سوى خداوند متعال فرمان يافت تا ميان مردم برود و آنان را آشكارا به يكتاپرستى

--> ( 1 ) . ر . ك . تاريخ سياسى اسلام ، ص 52 و 62 ( 2 ) . سوره سبأ : آيه 15 و 16 : « لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَشِمالٍ كُلُوا مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌطَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ . فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُم بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِن سِدْرٍ قَلِيلٍ . » ( مردم سبا در مسكن خود دو بوستان داشتند از چپ و راست ( به آنها گفته مىشد ) از روزى پروردگارتان بخوريد و او را شكر كنيد ، شهرى پاكيزه و خدايى بخشنده داريد . از شكر خدا دريغ كردند ، پس سيلابى سخت سوى آنها فرستاديم و دو بوستانشان را به دو بوستان ديگر مبدل كرديم كه ثمرى تلخ و گياه شوره گز و كمى سدر داشت . ) ( 3 ) . ر . ك . تاريخ سياسى اسلام ، ص 43 - 45 . بزرگ‌ترين نشان تمدن يمن وجود سد مآرب در اين سرزمين است . ( ر . ك . التمدن الاسلامى ، جرجى زيدان ، ص 26 - 27